Dünya enerji ticaretinin can damarı olan Hürmüz Boğazı‘nın, mevcut çatışmalar sona erse bile yakın gelecekte açılmasının mümkün olmadığı, ABD ve Batılı müttefikler tarafından resmen kabul edildi. İran’ın stratejik su yolu üzerinde kurduğu sıkı kontrol, küresel petrol akışının beşte birini tehlikeye atarken, askeri bir çözümün gerçekçi olmadığı vurgulanıyor. Bu gelişme, uluslararası diplomasiyi tek çıkış yolu olarak öne çıkarıyor.
İran’ın Kontrolü ve Askeri Çözümsüzlük
ABD istihbarat değerlendirmeleri, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki hakimiyetini etkisiz hale getirmenin pratikte imkansız olduğunu ortaya koyuyor. Batılı askeri uzmanlar, tankerlere eşlik ederek İran’ın denetimini delme girişimlerinin başarısızlığa mahkum olduğu konusunda hemfikir. İran’ın elindeki kara tabanlı gemisavar füzeleri, insansız hava araçları, süratli saldırı tekneleri ve küçük denizaltılar, su yolunu askeri olarak güvence altına almayı neredeyse olanaksız kılıyor. Bu asimetrik tehdit unsurları, trafiği felç etme kapasitesine sahip.
Öte yandan, ABD Başkanı Donald Trump’ın sürekli tekrarladığı tehditlerin, diplomatik bir çözümün önündeki en büyük engellerden biri olduğu belirtiliyor. İran’ın, ABD’nin 48 saatlik ateşkes teklifini reddetmesi ve Trump’ın saldırıların iki haftadan fazla süreceğini açıklaması, tansiyonu düşürmek yerine yükseltiyor. ABD ve İsrail saldırıları İran’ın düzenli deniz gücüne zarar verse de, asıl tehdit bu asimetrik kabiliyetlerden gelmeye devam ediyor.
Ekonomik Etkiler ve İran’ın Gelir Modeli
Boğazın kapalı kalması, küresel ekonomi üzerinde derin yankılar uyandırıyor. Bloomberg’in aktardığı bilgilere göre, İran bazı ülkelere ait gemilere para karşılığında geçiş izni vererek yeni bir gelir modeli oluşturmuş durumda. Çin, Hindistan, Pakistan, Türkiye ve bazı Fransız şirketlerine bağlı gemiler bu yöntemle geçiş yapabilirken, ABD ve Asya’daki müttefikleriyle diğer Avrupa ülkelerine ait gemilere izin verilmiyor. Geçiş yapabilen gemilerin İran’a 2 milyon dolara kadar ücret ödediği iddia ediliyor.
Bu durum, ABD ile ilişkileri iyi olan ülkeleri doğrudan etkiliyor. Asya’da büyük bir petrol krizi yaşanırken, Avrupa’da enerji fiyatları ciddi şekilde yükseliyor. Euro Bölgesi’nde enerji fiyatları Mart ayında 106.97 puana ulaşmış durumda. Karşılaştırma yapmak gerekirse, 1996’dan 2026’ya kadar olan ortalama 64.04 puan seviyesinin çok üzerinde seyreden fiyatlar, Ekim 2022’de 117.62 puan ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşmıştı.
Uluslararası Tepkiler ve Diplomatik Çağrılar
Batılı müttefikler, askeri müdahale seçeneğini masadan kaldırarak diplomatik çözüme odaklanıyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, boğazı askeri güç kullanarak açmanın gerçekçi olmadığını açıkça ifade etti. Macron, böyle bir girişimin gemileri İran saldırılarına süresiz olarak açık hale getireceğini vurguladı. İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper ise İran’ın küresel ekonomiyi rehin aldığını söyleyerek durumun ciddiyetine dikkat çekti.
Kırktan fazla ülkenin temsilcisi, siyasi adımları ve olası yaptırımları görüşmek üzere bir araya geldi. Toplantıda askeri müdahalenin bir çözüm olarak listelenmediği bildirildi. Tüm bu gelişmeler, boğazın güvenli şekilde açılmasının ancak bir ateşkes sonrası diplomasiyle mümkün olabileceği görüşünü güçlendiriyor. Wall Street Journal’ın haberine göre, uluslararası baskı süreci belirleyici temel faktör niteliğinde.
Siyasi Dinamikler ve Gelecek Senaryoları
ABD istihbarat raporları, İran’ın ABD üzerindeki en büyük kozunun Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü olduğunu işaret ediyor. İran, savaş sonrasında kendini bir tehdit olarak kanıtlamış durumda. Analistlere göre, ABD bu bölgeden ayrılsa bile Başkan Trump’ın yaşayacağı siyasi zarar nedeniyle boğaz büyük oranda kapalı kalacak. İran ise kısıtlı geçişlerden elde ettiği gelirle bu durumu sürdürmeye devam edecek.
Sonuç olarak, Hürmüz Boğazı’nın açılması konusundaki belirsizlik küresel enerji piyasalarını ve jeopolitik dengeleri derinden etkilemeye devam edecek. Diplomatik kanalların tıkanması ve askeri seçeneğin gerçekçi görülmemesi, uluslararası toplumu yeni bir strateji geliştirmeye zorluyor. Önümüzdeki dönemde, İran ile müzakere masasına oturulup oturulmayacağı ve hangi tavizlerin verilebileceği en kritik sorular olarak öne çıkıyor.
Kaynak: Sözcü