İzmir ve Manisa’nın ortaklaşa yürüttüğü kapsamlı bir bilimsel araştırma, Gediz Nehri’ndeki kirlilik seviyesinin kritik boyutlara ulaştığını ortaya koydu. Hazırlanan rapor, kirli suyun yalnızca İzmir Körfezi’ni değil, bölgenin tarım alanlarını ve yeraltı su kaynaklarını da ciddi şekilde tehdit ettiğini gözler önüne seriyor. Uzmanlar, özellikle yeraltı sularında oluşan tahribatın geri dönüşünün çok zor olabileceği konusunda acil uyarılarda bulunuyor.
Kapsamlı İzleme ve Analiz Süreci
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ‘Sağlıklı Körfez’ projesi kapsamında başlattığı çalışmalar, Gediz Nehri’ni mercek altına aldı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan deniz kirliliği konusunda ceza ve denetim yetkisi talebinin reddedilmesine rağmen, belediye gemi kaynaklı kirliliği dron taramalarıyla tespit etmeye devam ediyor. İZSU ve MASKİ’nin ortaklaşa yürüttüğü izleme faaliyetleri, kirliliğin çok boyutlu ve birikimli bir karakter taşıdığını net bir şekilde ortaya koyuyor. Her ayın ilk haftasında, İzmir sınırında 23, Manisa bölgesinde ise 36 farklı noktadan numuneler alınıyor ve bu numuneler TÜRKAK akreditasyonlu laboratuvarlarda titizlikle analiz ediliyor.
Elde edilen tüm veriler, aylık raporlar halinde değerlendiriliyor ve iki büyükşehir belediyesi bu konuda sürekli bilgi alışverişinde bulunuyor. Yıllık bazda bir araya getirilen bu veriler, nehrin kaynağından temiz çıkmasına rağmen hangi noktalarda ve nasıl kirlendiğini tespit etmeyi amaçlıyor. Bu sayede, hem körfezi hem de tarım arazilerini tehdit eden kirliliğe karşı daha etkili ve bütüncül bir mücadele stratejisi geliştirilmesi hedefleniyor.
Rakamlarla Kritik Kirlilik Tablosu
Ocak ve Şubat 2026 tarihli ‘Gediz Nehri ve Yan Derelerinin Kirlilik İzleme Raporu’, durumun vahametini sayısal verilerle gözler önüne seriyor. Rapora göre, İzmir tarafında örneklenen Gediz ana kolundaki birçok noktada temel su kalite göstergeleri alarm veriyor. Toplam azot ve fosfor değerleri tüm örnekleme noktalarında sınır değerlerin üzerinde seyrederken, su kalitesi genel olarak III. sınıf olarak sınıflandırılıyor. İletkenlik (tuzluluk) de tüm noktalarda aynı seviyede ölçülüyor.
Organik kirlilik göstergeleri olan kimyasal oksijen ihtiyacı (KOİ) ve biyolojik oksijen ihtiyacı (BOİ) değerlerinde ise çok sayıda noktada ‘orta kirlenmiş su’ seviyesi tespit edildi. Raporda dikkat çeken bir diğer bulgu ise bromür, alüminyum, demir ve bakır gibi ağır metal değerlerinin tüm örneklerde çevresel kalite sınırlarını aşmış olması. Bu durum, nehirde organik kirlilik yükü ile birlikte endüstriyel ve tarımsal kaynaklı baskının da eşzamanlı olarak etkili olduğuna işaret ediyor.
Uzmanlar Uyarıyor: Tarım ve Sağlık Riski Büyüyor
Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi emekli öğretim üyesi Prof. Dr. Yusuf Kurucu, konuyla ilgili yaptığı değerlendirmede durumun ciddiyetine dikkat çekti. Kurucu, Gediz Nehri’nin Murat Dağı’ndan başlayıp Kütahya, Uşak, Manisa ve İzmir’den geçerek Ege Denizi’ne ulaştığını hatırlatarak, bu süreçte oluşan her türlü atığın nehre karıştığını vurguladı. Nehrin Emiralem Boğazı’ndan sonraki kısımlarında kirlilik yükünün daha da arttığını belirten Kurucu, “Artık bu su içme suyu olarak kullanılamayacağı gibi hayvanlara verilmesi de mümkün değil” ifadelerini kullandı.
Prof. Dr. Kurucu, Gediz’in Manisa, Menemen ve Foça gibi önemli tarım alanlarında sulamada yaygın olarak kullanıldığını, ancak kirlilik nedeniyle bu durumun büyük risk oluşturduğunu söyledi. Menemen Ovası’ndaki çiftçilerin sulama suyundan kaynaklı verim kaybı ve toprak bozulması şikayetlerini aktaran Kurucu, organik kirleticiler ve ağır metallerin toprakta birikebileceğini ve hatta yaprağı yenen bitkilere doğrudan bulaşabileceğini belirterek halk sağlığı açısından da endişelerini dile getirdi.
Kirliliğin Ana Kaynakları ve Acil Çözüm Önerileri
Hazırlanan bilimsel rapor, Gediz Havzası’nda yaygın ve kronik bir kirlilik yükü bulunduğunu teyit ediyor. İleri biyolojik arıtma tesislerinin devreye alınmasına rağmen, alıcı ortam üzerindeki diğer baskıların sürdüğü, bunun da özellikle endüstriyel kirliliğe işaret ettiği vurgulanıyor. Raporda öne çıkan diğer tespitler şu şekilde sıralanıyor:
- Azot ve fosfor kirliliğinin temel kaynağı, tarımda aşırı ve kontrolsüz gübre kullanımı.
- Atık su arıtma tesisi bulunmayan yerleşim birimlerinde acilen yeni tesislerin kurulması gerekliliği.
- Endüstriyel deşarjların çok daha sıkı ve etkin bir şekilde denetlenmesi zorunluluğu.
Prof. Dr. Yusuf Kurucu, tarihsel bir bilgiyi de paylaşarak, 1886 yılında yapılan bir müdahale ile nehrin akışının değiştirildiğini, ancak eski yatağın Ağıldere hattı üzerinden iç körfezi beslemeye devam ettiğini ifade etti. Bu da kirliliğin farklı hatlardan yayıldığını gösteriyor.
Geleceğe Dair Karamsar Senaryo ve Çağrı
Prof. Dr. Kurucu, mevcut durumda önlem alınmaması halinde Gediz Nehri için oldukça karamsar bir tablo çizdi. Nehrin doğal yapısını tamamen kaybedebileceği uyarısında bulunan Kurucu, “Gediz Nehri kalır ama bu haliyle ona nehir demek doğru olmaz. Atık suyun ya da koyu renkli kirli suyun aktığı bir kanala dönüşür” dedi. Gediz’in sadece bir su kaynağı değil, kuşlardan balıklara, sucul bitkilerden diğer canlılara kadar geniş bir ekosisteme ev sahipliği yaptığını hatırlattı.
Bu gelişmeler ışığında, İzmir ve Manisa Büyükşehir Belediyelerinin ortak izleme çalışmalarının önemi bir kez daha ortaya çıkıyor. Havzanın idari sınırlarla değil, bir ekosistem bütünlüğü içinde ele alınması gerektiği vurgulanırken, merkezi ve yerel yönetimlerin koordineli hareket etmesinin hayati önem taşıdığı görülüyor. Aksi takdirde, bölgenin su güvenliği, tarımsal geleceği ve biyolojik çeşitliliği geri dönüşü olmayan bir şekilde zarar görebilir.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı