Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan 2025 yılı Hanehalkı Bütçe Araştırması sonuçları, aile bütçelerinin en büyük diliminin konut ve kiraya ayrıldığını ortaya koydu. Verilere göre, hanehalklarının tüketim harcamalarının %29,3‘ü konut ve kira giderlerine giderken, bu kalemi %20,5 ile ulaştırma ve %17,3 ile gıda-alkolsüz içecekler takip etti. En düşük payları ise %0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler, %1,8 ile eğitim ve %2,2 ile sağlık harcamaları oluşturdu. Bu tablo, Türkiye’de temel ihtiyaçların hane bütçeleri üzerindeki baskısını gözler önüne seriyor.
Gelir Düzeyine Göre Harcama Farklılıkları
Gelir grupları arasındaki harcama kalıpları, dikkat çekici farklılıklar barındırıyor. En yüksek gelir dilimi olan beşinci %20’lik grup, ulaştırma harcamalarına %25, konut ve kiraya %25,7, gıdaya ise %12,4 pay ayırdı. Buna karşılık, en düşük gelir dilimi olan birinci %20’lik grup, bütçesinin %38,7‘sini konut ve kiraya, %29,2‘sini gıdaya ve yalnızca %8,6‘sını ulaştırmaya harcadı. Bu veriler, düşük gelirli hanelerin temel ihtiyaçlara daha fazla pay ayırmak zorunda kaldığını, yüksek gelirli hanelerin ise ulaşım gibi esnek harcamalara daha fazla kaynak ayırabildiğini gösteriyor.
Gelir Kaynağı ve Hane Büyüklüğü Etkisi
Araştırma, temel gelir kaynağının harcama tercihlerini nasıl şekillendirdiğini de ortaya koyuyor. Maaş, ücret ve yevmiye geliri olan haneler, konut ve kiraya %26,4, gıdaya %16, ulaştırmaya %21,9 pay ayırırken; müteşebbis geliri olan hanelerde bu oranlar sırasıyla %25,5, %17 ve %25,9 oldu. Serbest çalışan veya işveren konumundaki hanelerin ulaşıma daha fazla harcaması, iş seyahatleri ve lojistik ihtiyaçlarla ilişkilendirilebilir.
Hanehalkı büyüklüğü de harcama dağılımını önemli ölçüde etkiliyor. Tek kişilik haneler, konut ve kiraya %41 gibi yüksek bir pay ayırırken, gıdaya %14,3, ulaştırmaya %14,4 harcadı. Buna karşın, 6 ve daha fazla kişilik hanelerde konut ve kira payı %24,4‘e gerilerken, gıda harcamaları %23,7‘ye, ulaştırma ise %18,1‘e yükseldi. Kalabalık ailelerde gıda ve ulaşım gibi değişken maliyetlerin arttığı, sabit konut giderlerinin ise kişi başına düştüğü görülüyor.
Gıda İsrafında Meyve ve Sebze Lider
Araştırmanın dikkat çeken bir diğer bulgusu, gıda israfına ilişkin. Hanehalklarının en fazla israf ettiği gıda grubu %39,7 ile taze meyve ve sebzeler oldu. Bunu %32,5 ile ekmek ve %15,1 ile süt ve süt ürünleri izledi. Bu veriler, planlı alışveriş ve doğru saklama koşullarının önemini bir kez daha hatırlatıyor.
2025 yılı hanehalkı harcama verileri, Türkiye’de konut ve kira maliyetlerinin hane bütçeleri üzerindeki baskısını teyit ederken, gelir grupları arasındaki uçurumun harcama kalıplarına nasıl yansıdığını da gösteriyor. Özellikle düşük gelirli hanelerin barınma ve gıda gibi temel ihtiyaçlara yüksek oranda pay ayırması, bu grupların ekonomik kırılganlığını artırıyor. Önümüzdeki dönemde konut politikaları ve sosyal yardım mekanizmalarının bu gerçeklik göz önünde bulundurularak şekillendirilmesi bekleniyor.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı