Çocukluk çağı kanserleri arasında en sık görülen tür olan lösemi, her yıl yaklaşık 100 bin çocuktan 3 ila 4’üne tanı konulmasıyla ciddi bir halk sağlığı sorunu olarak dikkat çekiyor. Memorial Bahçelievler Hastanesi Çocuk Hematoloji ve Onkoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Barış Malbora’nın verdiği bilgilere göre, bu hastalık çocukluk dönemindeki tüm kanser vakalarının %30-35’ini oluşturuyor. Ancak umut verici gelişmeler de var: erken teşhis ve modern tedavi yöntemleri sayesinde iyileşme oranları %90’ın üzerine çıkabiliyor.
Lösemi Türleri ve Yaygınlığı
Çocuklarda görülen lösemiler genellikle akut formda ortaya çıkıyor ve hızlı bir ilerleme gösteriyor. En yaygın tip olan akut lenfoblastik lösemi (ALL), özellikle 2-5 yaş arası çocuklarda daha sık teşhis ediliyor ve tüm çocukluk çağı lösemilerinin yaklaşık %75-80’ini kapsıyor. İkinci sırada yer alan akut miyeloid lösemi (AML) ise daha nadir görülüyor. Kronik lösemi türleri çocuklarda oldukça seyrek rastlanıyor. Hastalığın tipinin doğru belirlenmesi, tedavi planlaması ve başarı şansının artırılması açısından kritik önem taşıyor.
Lösemi, kemik iliğindeki kan hücresi üreten hücrelerin kontrolsüz çoğalması sonucu gelişen bir kanser türü olarak tanımlanıyor. Bu anormal çoğalma, sağlıklı alyuvar üretimini azaltıyor, trombosit seviyelerini düşürüyor ve normal akyuvarların kontrolsüz büyümesine yol açıyor. Sonuç olarak vücutta kansızlık, sık enfeksiyonlar, morarma ve kanama gibi belirtiler ortaya çıkabiliyor.
Uzun Süren Belirtilere Dikkat Edilmeli
Löseminin belirtileri, kemik iliğinin sağlıklı kan hücresi üretememesi ve lösemi hücrelerinin organlara yayılması sonucu oluşuyor. İlk belirtiler genellikle sinsi başlıyor ve birkaç hafta içinde belirginleşiyor. Dikkat edilmesi gereken semptomlar arasında kemik ve eklem ağrıları, lenf bezlerinde büyüme, karında şişlik, iştahsızlık, nedensiz kilo kaybı, ciltte döküntüler, diş etlerinde şişme ve kanamalar, baş ağrısı, kusma ve görme bozuklukları yer alıyor. Bu belirtiler başka hastalıklarda da görülebiliyor, ancak uzun sürmesi durumunda mutlaka bir çocuk doktoruna başvurulması gerekiyor.
Tanı süreci, klinik şüphe üzerine başlayan kan sayımı ve periferik yayma ile başlıyor. Kesin tanı ve risk sınıflaması için ise bir dizi ileri tetkik sırayla uygulanıyor. Bu testler, hastalığın tipini belirleyerek en uygun tedavi planının yapılmasına katkı sağlıyor.
Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Tanı için kullanılan yöntemler şunları içeriyor: Kemik iliği incelemesi (kesin tanı için en güvenilir yöntem), hücrelerin ayrıntılı incelenmesi (özel laboratuvar testleri ile lösemi tipinin belirlenmesi), genetik incelemeler (hastalığın seyrini öngörmeye ve kişiye özel tedavi planlamaya yardımcı oluyor), belden sıvı alma işlemi (hastalığın beyin ve omurilik çevresine yayılımını değerlendirmek için), kan biyokimya testleri (hastalığın etkilerini ve tedavi sürecini takip etmek amacıyla) ve görüntüleme yöntemleri (ultrason, tomografi veya MR ile diğer organların değerlendirilmesi).
Çocukluk çağı lösemilerinde tedavi, hastalığın tipine ve risk grubuna göre şekillenen çok yönlü bir süreç olarak karşımıza çıkıyor. Günümüzde bu hastalıklar yüksek başarı oranları ile tedavi edilebiliyor. Tedavi seçenekleri arasında kemoterapi, radyoterapi, hedefe yönelik ilaçlar, immünoterapi, kök hücre (kemik iliği) nakli ve destek tedavileri bulunuyor. Özellikle ALL’de güncel tedavi protokolleri ile başarı oranları oldukça yüksek seviyelere ulaşıyor.
Başarı Oranları ve Gelecek Beklentileri
Erken tanı alan çocuklarda tedavi başarısı oldukça yüksek. Lösemi tanısı aileler için korkutucu olabilse de, günümüzde çocukluk çağı lösemileri yüksek oranda tedavi edilebilir hastalıklar arasında yer alıyor. Donanımlı ve çok disiplinli bir yaklaşım sunan merkezlerde erken tanı ve kişiye özel tedavi süreci, başarıyı belirleyen en önemli unsurlar olarak öne çıkıyor. Erken tanı, tedavi şansını ve başarı oranını önemli ölçüde yükseltiyor; erken evrede yakalanan lösemilerde tam iyileşme sağlama şansı %90’ın üzerinde seyrediyor.
Bu gelişmelerin ardından, özellikle immünoterapi gibi yenilikçi tedavilerde kaydedilen ilerlemeler dikkat çekiyor. Örneğin, bispesifik antikorlar ve CAR-T hücre tedavisi gibi yöntemler, nüks veya dirençli ALL vakalarında %80-90’a varan yanıt oranları bildirilmesini sağlıyor. Hedefe yönelik akıllı ilaçlar ise klasik kemoterapiden farklı olarak, sadece kanser hücresindeki belirli moleküler hedefi bulup yok ederek sağlıklı hücrelere verilen zararı minimal düzeyde tutuyor.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı