Değer Hareketi’nden Gençleri Tütünden Korumak İçin Ortak Politika Çağrısı

Türkiye’de tütün kontrolünü güçlendirmeyi amaçlayan sivil oluşum Değer Hareketi, ilk tematik paydaş buluşmasını Eğitim ve Gençlik odağında İstanbul‘da gerçekleştirdi. Toplantının ana gündemini gençlerin dumansız hava hakkı ve tütün ürünlerine erişimi oluşturdu.

15 Eylül’de Ankara‘da yapılan lansmanla çalışmalara başlayan hareket, sivil toplum kuruluşları, uzmanlar ve gençlerin katılımıyla her ay farklı odak alanlarında paydaş buluşmaları düzenlemeyi planlıyor.

Geniş Katılımlı Paydaş Buluşması

Toplantıya AIESEC Türkiye, Aile Hekimliği Uzmanları Derneği, Aile Hekimliği Sigara Bırakma Polikliniği, Dumansız Gençlik Girişimi (DGG), İnsan Hakları Akademisi, Genç Hayat Vakfı, Habitat Derneği ve TOÇEV temsilcileri katıldı. Buluşma, farklı alanlardan katılımcıların bilgi ve deneyimlerini ortak bir çalışma zemininde bir araya getirdi.

Yapılandırılmış bir politika diyaloğu olarak kurgulanan toplantıda katılımcılar, gençlerin yaşam alanlarında karşılaşılan güncel tütün kontrolü sorunlarını ele aldı. Çözüm ve politika önerileri değerlendirildi ve bu önerileri karar alıcılara ulaştırmaya yönelik savunuculuk stratejileri tartışıldı. Süreç boyunca gençler, kendilerini doğrudan ilgilendiren karar ve politika süreçlerine katkı sunan aktif paydaşlar olarak konumlandırıldı.

Uygulama Açığı ve Saha Bulguları

Toplantıda eğitim ortamlarında ve gençlerin yoğun olarak bulunduğu alanlarda dumansız alan kurallarının daha titizlikle uygulanması gerektiği vurgulandı. Okullara yakın bölgelerdeki perakende satış noktalarında tütün ürünleri satışının yasaklanması, ürün görünürlüğünün engellenmesi, satış süreçlerinde yaş kontrolü yapılması ve elektronik sigara ile ısıtılmış tütün ürünleri gibi yeni nesil ürünlere erişilebilirliğin denetlenmesi katılımcılar tarafından dile getirildi. Sosyal medya ve dijital platformlardaki açık ve örtülü tanıtım biçimlerinin kısıtlanması ile ortak savunuculuk stratejilerine duyulan ihtiyaç da toplantıda öne çıkan başlıklar arasındaydı.

Toplantıda farklı alanlarda gerçekleştirilen saha araştırmalarından elde edilen bulgular da paylaşıldı. Bulgular, mevzuatın varlığı kadar etkin uygulama, düzenli denetim, takip ve farklı kurumların eşgüdüm içinde hareket etmesinin gençlerin ve toplumun korunmasında belirleyici olduğunu ortaya koydu.

Nisan–Mayıs 2026 döneminde Ankara, İstanbul ve İzmir‘de 475 kafe, restoran ve barda gerçekleştirilen dumansız alan uyum araştırmasında, incelenen işletmelerin %75,6‘sında en az bir mevzuat ihlali tespit edildi. Gençlerin günlük yaşamında ürün görünürlüğünü inceleyen bir saha araştırması ise Türkiye’nin farklı illerinde 26 okulun yürüme mesafesinde bulunan 78 tütün satış noktasında gerçekleştirildi. Araştırmada, tütün satış noktalarının %93,6‘sında ürünlerin açıkça görünür olduğu tespit edildi. Ayrıca bu satış noktalarının %60,5‘inde tütün ürünlerinin çocuklara hitap eden oyuncak ve şekerlemelerin yanında bulunduğu, %42,1‘inde ise ürünlerin işletme dışından görülebildiği belirlendi.

Paydaş buluşmasında Dumansız Gençlik Girişimi gönüllüleri, yeni nesil tütün ve nikotin ürünlerine ilişkin gerçekleştirdikleri veri toplama çalışmalarının bulgularını paylaşarak, bu ürünlerin İstanbul’da kolaylıkla erişilebilir olduğuna ve Türkiye’nin sınır şehirlerinde yaygın toptan satış uygulamalarına ilişkin açık kanıtlar sundu.

Ortak Çıktılar ve Politika Öncelikleri

Toplantıda sorunların tespit edilmesiyle birlikte gençlerin ve eğitim ortamlarının daha etkin korunmasına yönelik çözüm alanları tartışıldı. Olası tedbirler etkisi, aciliyeti ve uygulanabilirliği bakımından ele alındı; farklı kurumların çözüm süreçlerinde üstlenebileceği roller değerlendirildi.

Toplantının ortak çıktıları arasında şu başlıklar yer aldı:

• Dumansız hava sahalarına ilişkin denetim yetkisinin genişletilmesi ve Sağlık Bakanlığı’nın bu yetkiyi farklı kurumlarla paylaşmasının gerekliliği
• Dumansız hava sahalarına ilişkin ihbar ve şikayet mekanizmalarında halkın gönüllü katılımını artıracak ekiplerin oluşturulması
• Açık alanlarda dumansız hava sahalarının genişletilmesi
• Tütün satış noktalarında ürünlerin görünürlüğünü engelleyen opak dolaplar gibi standart üniteler içinde tutulması
• Sosyal medya platformları dahil olmak üzere dijital platformlardaki tütün ürünlerinin görünürlüğünün azaltılması yönünde karar alıcılara baskı yapılması
• Görüşülmekte olan mevzuat değişikliği önerileri bakımından halkın bilgilendirilmesinin ve katılımına dair mekanizmaların yeterli olmaması

Toplantıda ayrıca, 4207 sayılı Kanun‘a ilişkin değişikliklere katkı sunma amacı ele alındı ve geliştirilecek önerilerin karar alıcılara ulaştırılması için izlenebilecek yöntemler üzerinde duruldu.

Paydaş Buluşmaları Devam Edecek

Değer Hareketi kapsamında mayıs ayına kadar eğitim, sağlık ve çevre başta olmak üzere farklı ekosistemleri somut politika hedefleri etrafında buluşturmak üzere 8 farklı paydaş buluşması yapılacak. Ekim ayında medya profesyonelleri ve medya kuruluşları, kasım ayında ise sağlık profesyonelleri ve sivil toplum kuruluşları bir araya gelecek.

Değer Hareketi, Türkiye’de tütün kontrolünü güçlendirmek ve halk sağlığını tütün endüstrisinin ticari çıkarlarından korumak için çalışan bir sivil toplum hareketi olarak tanımlanıyor. Hareket; tütün ve nikotin ürünlerinin sağlık, toplum, ekonomi ve çevre üzerindeki etkilerini daha görünür kılmayı, tütün endüstrisinin pazarlama, normalleştirme, etkileme ve manipülasyon stratejilerine ilişkin toplumsal farkındalığı artırmayı amaçlıyor.

Değer Hareketi, araştırma ve kanıtı, stratejik iletişimi, savunuculuğu ve paydaş katılımını bütüncül bir stratejiyle bir araya getiriyor. Araştırma ve toplumla etkileşim yoluyla elde edilen bulguları, kamuoyunun anlayabileceği ve karar alıcıların eyleme dönüştürebileceği mesajlara çevirmeyi hedefliyor.

Kaynak: Beyaz Haber Ajansı