Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan 2025 yılı Hanehalkı Bütçe Araştırması, Türk ailelerinin gelirlerini nasıl harcadığına dair çarpıcı veriler ortaya koyuyor. Araştırma, konut ve kira giderlerinin tüm harcamalar içinde en büyük paya sahip olduğunu, bunu ulaştırma ve gıdanın izlediğini gösteriyor. Aynı zamanda, gelir seviyesi ve hane büyüklüğüne göre harcama kalıplarının önemli ölçüde değiştiği, gıda israfında ise taze meyve ve sebzelerin başı çektiği dikkat çekiyor.
Harcama Kalemlerinde Sıralama Değişmedi: Barınma, Ulaşım, Beslenme
TÜİK verilerine göre, 2025 yılında hanehalkı tüketim harcamalarında en yüksek pay %29,3 ile konut ve kiraya ayrıldı. Bu kalemi, %20,5 pay ile ulaştırma ve %17,3 pay ile gıda ile alkolsüz içecekler takip etti. Listenin son sıralarında ise %0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler, %1,8 ile eğitim ve %2,2 ile sağlık harcamaları yer aldı. Bu veriler, temel ihtiyaçların hâlâ bütçenin büyük kısmını tükettiğini gösteriyor.
Gelir Grupları Arasında Uçurum: Düşük Gelirli Ailelerde Barınma ve Gıda Ağırlıklı
Araştırma, gelir seviyesine göre harcama önceliklerinin keskin biçimde farklılaştığını ortaya koyuyor. En düşük gelir grubundaki haneler, bütçelerinin %38,7‘sini konut ve kiraya, %29,2‘sini gıdaya ayırırken, ulaştırmaya yalnızca %8,6 pay verebiliyor. Buna karşılık, en yüksek gelir grubunda ulaştırma harcamalarının payı %25‘e çıkarken, konut ve kira harcamaları %25,7, gıda harcamaları ise %12,4 seviyesinde kalıyor. Bu tablo, düşük gelirli ailelerin temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandığını, yüksek gelirli ailelerin ise ulaşım gibi ikincil harcamalara daha fazla kaynak ayırabildiğini gösteriyor.
Gelir Kaynağı ve Hane Büyüklüğü Harcamaları Nasıl Etkiliyor?
Gelir kaynağına göre yapılan incelemede, maaş ve ücretle geçinen haneler bütçelerinin %26,4‘ünü konut ve kiraya ayırırken, müteşebbis geliri olan hanelerde ulaştırma harcamalarının payı %25,9‘a yükseliyor. Hane büyüklüğü de harcama kompozisyonunu belirliyor. Tek kişilik haneler, gelirlerinin %41‘ini konut ve kiraya harcarken, kalabalık hanelerde gıda harcamalarının payı %23,7‘ye çıkıyor. Bu durum, yalnız yaşayan bireylerin barınma giderlerinin yükünü daha fazla hissettiğini, büyük ailelerin ise beslenme giderlerinin arttığını ortaya koyuyor.
Gıda İsrafında Zirvede Taze Meyve ve Sebzeler
Araştırmanın dikkat çeken bir diğer bulgusu ise gıda israfıyla ilgili. En fazla israf edilen gıda grubu, %39,7 pay ile taze meyve ve sebzeler oldu. Bunu %32,5 ile ekmek ve %15,1 ile süt ve süt ürünleri takip etti. Bu veriler, planlı alışveriş ve doğru saklama koşullarının önemini bir kez daha hatırlatıyor. TÜİK’in bu kapsamlı araştırması, hanehalklarının ekonomik davranışlarına ışık tutarken, politika yapıcılar ve tüketiciler için de önemli ipuçları sunuyor.
Kaynak: PİHA