Demansın erken teşhisinde basit ama etkili bir yöntem olan saat çizim testi, bazı hastalarda diğer testler normal çıksa bile bozulmaları ortaya çıkarabiliyor. NPİSTANBUL Hastanesi’nden Nöropsikolog Dr. İnci Birincioğlu, bu testin planlama, zaman kavramı ve yürütücü işlevlerdeki erken bozulmaları yakalamadaki başarısına dikkat çekti.
Erken Tanı İçin Çok Yönlü Değerlendirme Şart
Dr. Birincioğlu’na göre demansın erken tanısı, nöroanatomik görüntüleme, elektrofizyolojik değerlendirmeler, genetik analizler ve nöropsikolojik incelemelerin bir arada ele alınmasını gerektiriyor. Nöropsikolojik profil, farklı nörodejeneratif hastalıkların erken evrede ortaya çıkan bilişsel değişimlerini belirleyerek tanıya önemli katkı sağlıyor. Hastalık başlangıçta belirli beyin bölgelerinde işlev kaybıyla ortaya çıkıyor ve ilerledikçe yaygın atrofiye dönüşüyor. Bu nedenle nöropsikolojik testler özellikle erken ve orta evrede değerli bilgiler sunuyor.
Demansın Üç Temel Özelliği: Sinsi Başlangıç, Yavaş Seyir, Progresif İlerleme
Demans sendromları sinsi başlangıç, yavaş ilerleme ve progresif seyir ile tanımlanıyor. İlk belirtiler arasında yürütücü işlev bozukluğu, dil kaybı (afazi), bellek bozukluğu, görsel-mekânsal işlevlerde bozulma veya apraksi yer alıyor. Bu belirtilerin hangi bilişsel ağda başladığı, altta yatan nörodejeneratif sürecin anlaşılmasına yardımcı oluyor.
Beş Bilişsel Ağ ve Saat Çizim Testinin Önemi
Nöropsikolojik incelemeler, beş temel bilişsel ağı değerlendiriyor: yürütücü işlevler şebekesi (prefrontal korteks), dil şebekesi, bellek şebekesi (limbik sistem), ‘Ne?’ şebekesi (nesne ve yüz tanıma) ve ‘Nerede?’ şebekesi (uzamsal algı). Saat çizim testi, hem kolay uygulanabilir olması hem de çok sayıda bilişsel işlev hakkında bilgi vermesi nedeniyle önemli bir tarama aracı. Dr. Birincioğlu, bazı hastalarda mini-mental test puanları normal olmasına rağmen saat çiziminde bozukluklar görülebildiğini vurguluyor.
“Saat çizim testi, planlama, zaman kavramı, soyutlama ve yürütücü işlevlerdeki bozulmaları erken dönemde fark edebilir.” – Dr. İnci Birincioğlu
Unutkanlık mı, Alzheimer mı? İpucu Testi Ayırt Ediyor
Bellek değerlendirmesinde sözel ve görsel testler kullanılıyor. Sözel bellek testlerinde bireye kelimeler öğretilip kısa süre sonra hatırlaması isteniyor. İpucuyla hatırlanan unutkanlıklar dikkat sorunlarına işaret ederken, ipuçlarına rağmen hatırlanamayan bilgiler hipokampal kayıt bozukluğunu düşündürüyor. Bu durum Alzheimer hastalığının erken evrelerinde sık görülüyor. Dil değerlendirmesinde Boston Adlandırma Testi yaygın kullanılırken, adlandırma güçlüğü (anomi) ilerleyici afazi tiplerinde ortak belirti olarak öne çıkıyor.
Yüzleri Tanıyamamak ve Mekânsal Algı Bozuklukları
‘Ne?’ Şebekesi nesne ve yüz tanımayı sağlıyor; bu alandaki bozukluklar agnozi olarak adlandırılıyor ve posterior kortikal bölgelerin etkilenmesiyle ortaya çıkıyor. ‘Nerede?’ Şebekesi ise uzamsal algıyı yönetiyor. Çizgi yönü belirleme, şekil kopyalama ve yapılandırma testleriyle değerlendirilen bu sistemdeki bozukluklar ihmal sendromu, Balint sendromu veya Gerstmann sendromu gibi klinik tablolarla ilişkilendiriliyor.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı