Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği’nin (EZZİB) düzenlediği genel kurul toplantısında, sektörün önemli ismi Emre Uygun yeniden başkanlık koltuğuna oturdu. Uygun, 55 oy alarak görevine devam etme hakkı kazandı. Toplantıda konuşan başkan, sektörün hem küresel hem de ulusal düzeyde ciddi sınavlardan geçtiğini vurguladı ve son dönemdeki ihracat performansına ilişkin çarpıcı veriler paylaştı.
İhracat Rakamlarında Çarpıcı Düşüş
Emre Uygun, Türk zeytincilik sektörünün 2023/24 sezonunda 763 milyon dolar ihracat geliri elde ettiğini açıkladı. Ancak takip eden dönemde bu rakamda önemli bir gerileme yaşandı. 2024/25 sezonunda ihracat %27 azalarak 559 milyon dolara düştü. Bu düşüş, sektördeki yapısal sorunların ve dış ticaret engellerinin etkisini açıkça ortaya koyuyor. İhracat performansı incelendiğinde, sofralık zeytin ve zeytinyağı alt sektörlerinde birbirinden farklı iki tablo ile karşı karşıya kalındığı görülüyor.
Sofralık zeytin ihracatı, sektör için umut verici bir performans sergiledi. Toplamda 255 milyon dolarlık bir gelir elde edilirken, bu rakam hedeflerin üzerinde gerçekleşti. Özellikle siyah zeytin ihracatı %19 artışla 194 milyon dolara, yeşil zeytin ihracatı ise %29 artışla 61 milyon dolara ulaştı. Türk zeytini, tam 117 ülkeye ihraç edilerek küresel pazardaki sağlam konumunu bir kez daha kanıtladı.
Zeytinyağı İhracatında Derin Kayıp
Buna karşılık, zeytinyağı ihracatında ciddi bir daralma yaşandı. Bu alandaki ihracat geliri, döviz bazında %50 oranında düşüş göstererek 252 milyon dolara geriledi. Bu sonuçla birlikte, zeytinyağı ihracatı dört sezon sonra ilk kez sofralık zeytin ihracatının gerisinde kaldı. Miktar bazında ise ihracat, 70 bin ton seviyelerinden 50 bin ton seviyelerine kadar indi. Emre Uygun, bu gerilemenin sadece küresel fiyat dalgalanmalarıyla açıklanamayacağının altını çizdi.
Başkan Uygun, zeytinyağı ihracatındaki düşüşün arka planında, 2021 yılından bu yana uygulanan kısıtlama, fon ve yasakların olduğunu belirtti. Bu uygulamaların, sektörün uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü derinden etkilediğini ve ülkenin güvenilir tedarikçi imajını zedelediğini ifade etti. Ayrıca, pazar paylarının rakip ülkelere kaymasına zemin hazırladığını vurguladı.
2025/26 Sezonunda Düşüş Devam Ediyor
İhracattaki kayıpların 2025/26 sezonunda da sürdüğü görülüyor. 31 Mart 2026 tarihi itibarıyla, sektörün genel toplam ihracatı bir önceki sezonun aynı dönemine kıyasla %38 azalarak 312 milyon dolardan 192 milyon dolara geriledi. Bu dönemde zeytinyağı ihracatı, miktar bazında geçtiğimiz sezona kıyasla %73 azalma göstererek 7 bin ton seviyelerine indi ve sadece 44 milyon dolarlık bir döviz getirisi sağladı. Sofralık zeytin ihracatı ise 135 milyon dolar seviyesinde tutunmayı başardı.
Yeni Stratejiler ve Projeler Devrede
EZZİB olarak sektördeki daralmayı aşmak ve ihracatı yeniden yukarı taşımak amacıyla dış pazarlardaki çalışmalara hız verdiklerini belirten Emre Uygun, ABD, Kanada, Japonya ve Avustralya gibi hedef pazarlarda sektörel ticaret heyetleri düzenlediklerini açıkladı. Ayrıca, uluslararası prestijli fuarlarda sektörü güçlü bir şekilde temsil etmeye devam ettiklerini söyledi. Bu kapsamda, ABD Summer Fancy Food, Expo West, Japonya Foodex ve Çin Uluslararası İthalat Fuarı gibi etkinliklere katılım sağlandı.
Turkish Taste turquality projesinin, altı gıda birliğinin ortaklığıyla ABD pazarındaki çalışmalarına devam ettiğini belirten Uygun, bu projenin bütçesel katkısı olmasa da tanıtım etkinliği olarak zeytin-zeytinyağı sektörüne önemli kazanımlar sağladığını ifade etti. Ayrıca, Japonya pazarının da turquality projesine dahil edilmesi için girişimlerin başlatıldığını duyurdu.
OLIVEtoLIVE UR-GE Projesi ile Rekabet Gücü Artırılacak
Zeytin ve zeytinyağı sektörünün orta ve uzun vadeli rekabet gücünü artırmak amacıyla OLIVEtoLIVE UR-GE Projesi‘ni hayata geçirdiklerini açıklayan Emre Uygun, bu projeye sektörden tam 60 firmalık rekor bir başvuru gerçekleştiğini bildirdi. Bu sayının, EİB bünyesinde bugüne kadar ulaşılan en yüksek başvuru sayısı olduğunu vurguladı. Uygun, bu rekor katılımın sektörün ihracata yönelik vizyonunun ve yüksek motivasyonunun somut bir göstergesi olduğunu söyledi.
Projenin amacının, firmaların mevcut ihracat potansiyellerini en üst düzeyde hayata geçirmelerini sağlamak olduğunu belirten Uygun, süreç boyunca firmaların altyapısal eksikliklerinin tek tek tespit edileceğini ve küresel rekabette ihtiyaç duydukları yetkinlikleri kazandıracak eğitimlerin sunulacağını ifade etti. Akabinde yürütülecek stratejik pazarlama ve markalaşma faaliyetleriyle firmaların uluslararası arenada çok daha rekabetçi bir konuma taşınacağını ekledi.
İhracat Engelleri ve Beklentiler
Genel kurulda, ihracattaki yasakların ve kotaların sektörde belirsizlik yarattığı vurgulanırken, Dahilde İşleme Rejimi (DİR)‘nin sürekli açık olması gerektiğine ilişkin değerlendirmeler öne çıktı. Emre Uygun, zeytinyağında ihracat yasaklarının son yıllarda üç defa geldiğini ve bu süreçte ihracatçılara danışılmadığını belirtti.
Yasaklara sessiz kalmadıklarını ve gerekli mücadeleyi verdiklerini anlatan Uygun,
“Bizim beklentimiz ihracatın önünü açacak formüllerin önümüze sunulmasıydı. Bizim zaten gayretlerimiz daha fazla pazar bulmak, katma değerli ihracatı arttırmak. Yasak kalksın diye bir mücadele yapmak ihracatçılar birliğinin ana görevi değil.”
şeklinde konuştu. Ayrıca, sektörün bazı dinamiklerinin ve yurt dışındaki gelişmelerin bu yasakların konmasını bakanlık nezdinde mecbur kıldığını, benzer durumların yaş meyve, kuru meyve, hayvansal ürünler ve tavuk ihracatı gibi diğer sektörlerde de yaşandığını sözlerine ekledi.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı