Türkiye’de tarım sektöründe üretim maliyetleri adeta çığ gibi büyümeye devam ediyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2026 Mart ayı verilerine göre, Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE) yıllık bazda %34,26 oranında yükseldi. Bu artış, çiftçinin üretim kararlarını doğrudan etkileyen en kritik göstergelerden biri olarak öne çıkıyor.
Mart ayında aylık artış %3,89, üç aylık toplam %11,25
Açıklanan endeks verilerine göre, Mart 2026’da bir önceki aya kıyasla %3,89’luk bir yükseliş kaydedildi. Yılın ilk üç ayında ise toplam artış %11,25 seviyesinde gerçekleşti. On iki aylık ortalamalar dikkate alındığında ise yıllık artış oranı %33,01 olarak hesaplandı. Bu veriler, tarımsal girdi maliyetlerindeki yukarı yönlü trendin kısa vadede yavaşlama belirtisi göstermediğini ortaya koyuyor.
Ana gruplar bazında yapılan incelemede, tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksi aylık %4,39, yıllık %35,82 artarken; tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksi aylık %0,84, yıllık %25,17 yükseldi. Bu iki ana grup arasındaki fark, özellikle kısa vadeli üretim girdilerindeki fiyat baskısının daha belirgin olduğunu gösteriyor.
Gübre fiyatlarındaki çarpıcı artış: Aylık %9,69, yıllık %48,33
Alt kalemler arasında en dikkat çekici yükseliş gübre ve toprak geliştiriciler grubunda yaşandı. Bu grupta fiyatlar aylık bazda %9,69, yıllık bazda ise %48,33 oranında arttı. Gübre, tarımsal verimlilik için vazgeçilmez bir girdi olduğundan, buradaki yüksek artışın üretici maliyetlerini doğrudan etkilemesi bekleniyor. Diğer alt kalemlerdeki artışlar da dikkat çekici boyutlara ulaştı. Örneğin, yem fiyatları yıllık %30’un üzerinde, enerji ve yağ fiyatları ise %25 civarında yükseldi.
Bu gelişmelerin arka planında, küresel emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar, döviz kuru hareketleri ve lojistik maliyetlerindeki artış gibi faktörler yer alıyor. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşının ardından gübre ve enerji fiyatlarında yaşanan sert yükseliş, Türkiye’deki tarımsal girdi enflasyonunu körükleyen başlıca unsurlar arasında sayılıyor.
Çiftçinin alım gücü eriyor, gıda enflasyonu endişesi büyüyor
Tarım sektörü temsilcileri, girdi maliyetlerindeki bu hızlı artışın çiftçilerin üretim planlarını olumsuz etkilediğini belirtiyor. Yüksek maliyetler nedeniyle bazı üreticiler ekim alanlarını daraltmayı veya daha az girdi kullanmayı tercih edebilir. Bu durumun, orta vadede tarımsal üretim miktarında düşüşe ve dolayısıyla gıda fiyatlarında yeni bir yükseliş dalgasına yol açabileceği ifade ediliyor.
Öte yandan, hükümetin tarımsal destekleme politikaları ve sübvansiyonlar, girdi maliyetlerindeki artışın tamamını telafi etmekte yetersiz kalıyor. Uzmanlar, çiftçilerin ayakta kalabilmesi için acil önlemler alınması gerektiğini vurguluyor. Bu kapsamda, gübre ve mazot gibi temel girdilerde vergi indirimleri veya doğrudan destek ödemeleri gibi mekanizmaların devreye sokulması öneriliyor.
Sonuç olarak, Tarım-GFE verileri, Türkiye tarımının ciddi bir maliyet enflasyonu ile karşı karşıya olduğunu teyit ediyor. Bu durumun, hem üretici hem de tüketici açısından olumsuz sonuçlar doğurması bekleniyor. Önümüzdeki aylarda açıklanacak veriler, girdi maliyetlerindeki artışın hız kesip kesmeyeceği konusunda daha net bir tablo sunacak.
Kaynak: PİHA