Enfeksiyon hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Meral Sönmezoğlu, hantavirüsün geniş çaplı bir pandemiye yol açma ihtimalinin düşük olduğunu belirtti. Virüsün temel bulaşma yolunun kemirgenler olduğunu ve insandan insana geçişin son derece sınırlı kaldığını ifade eden Sönmezoğlu, bu nedenle bir pandemi beklemediklerini söyledi.
Virüsün Kökeni ve Tarihçesi
Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri’nden Prof. Dr. Meral Sönmezoğlu, hantavirüslerin Bunyaviridae ailesine ait, zarflı RNA yapısında virüsler olduğunu açıkladı. Kemirgenler ve bazı böcekçil hayvanlar aracılığıyla taşınan bu virüs grubunun bugüne kadar en az 40 türü tanımlanmış olup, bunlardan 22’sinin insanlarda hastalık yapabildiği biliniyor. Virüs adını, ilk kez izole edildiği Hantaan Nehri‘nden alıyor. 1978 yılında Ho Wang Lee tarafından Kore’de bu nehir çevresinde yaşayan bir kemiriciden izole edilen virüs, aslında yeni değil. Hastalık ilk kez Kore Savaşı sırasında dikkat çekmiş; 1951-1952 yılları arasında Amerikan ordusu 3.500’den fazla vaka ve yaklaşık 400 ölüm kaydetmişti.
Klinik Tablolar ve Bulaşma Yolları
Prof. Dr. Sönmezoğlu, hantavirüslerin coğrafi dağılıma göre iki ana klinik tabloya neden olduğunu belirtti: Hantavirüs Kardiyopulmoner Sendromu (HCPS) ve Renal Sendromla Seyreden Hemorajik Ateş (HFRS). HCPS daha çok Amerika kıtasında görülürken, akciğer tutulumu ön planda ve ölüm oranı yüksek. HFRS ise Avrupa ve Asya’da yaygın olup böbrek tutulumu ile karakterize. Türkiye’de bildirilen vakalar genellikle HFRS formunda. Virüs, enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya tükürüğü ile çevreye yayılıyor; kuruyarak havaya karışan partiküller solunum yoluyla insanlara geçebiliyor. Çiftçilik, ormancılık gibi faaliyetler ve kapalı alanların temizlenmesi bulaş riskini artırıyor. İnsandan insana bulaş nadir olmakla birlikte, Amerika’da görülen Andes virüsü için uzun süreli yakın temas sonucu bulaş bildirilmiş.
Belirtiler, Tanı ve Tedavi
Belirtiler virüse maruz kaldıktan sonra 1 ila 8 hafta içinde ortaya çıkıyor. Erken dönemde ateş, baş ağrısı, kas ağrıları, karın ağrısı, bulantı ve kusma görülürken; ileri dönemde HCPS’de öksürük, nefes darlığı, akciğer ödemi; HFRS’de düşük tansiyon, kanama bozuklukları ve böbrek yetmezliği gelişebiliyor. Tanı, serolojik testler (IgM ve IgG antikorları) ve PCR ile viral RNA’nın gösterilmesiyle konuluyor. Ancak erken tanı, belirtilerin diğer hastalıklarla benzerliği nedeniyle zor; hastanın kemirgen teması, mesleki riskler ve seyahat geçmişi önem taşıyor. Spesifik bir antiviral tedavi veya aşı bulunmamakta; tedavi tamamen destekleyici: solunum desteği, sıvı-elektrolit dengesi, böbrek fonksiyonlarının izlenmesi ve gerektiğinde yoğun bakım.
Küresel Vaka Sayıları ve Türkiye’deki Durum
Hantavirüs enfeksiyonları nadir olmakla birlikte dünya genelinde her yıl 10.000 ila 100.000 arasında vaka görülüyor. Vakaların büyük çoğunluğu Asya ve Avrupa’da; Amerika’da daha az vaka ancak daha ağır seyrediyor. Ölüm oranları Avrupa ve Asya’da %1-15, Amerika’da %20-50 arasında. Çin en yüksek vaka sayısına sahip ülke; Güney Kore düzenli olarak vaka bildiriyor. Türkiye’de ise hantavirüs vakaları 2009 yılından bu yana raporlanıyor; yıllık vaka sayıları 4 ile 58 arasında değişiyor. Görülen vakalar genellikle HFRS formunda. Risk grupları arasında çiftçiler, orman işçileri, depo ve ahır çalışanları ile kemirgenlerle teması olan kişiler yer alıyor.
Prof. Dr. Sönmezoğlu, korunmanın en etkili yolunun kemirgenlerle teması azaltmak olduğunu vurguluyor. Kapalı alanların havalandırılması, kemirgen istilasına uğramış ortamlarda maske ve eldiven kullanımı, yiyeceklerin kapalı kaplarda saklanması gibi önlemler bulaş riskini düşürebilir. Uzman, hantavirüsün pandemi potansiyelinin düşük olmasına rağmen, özellikle kırsal bölgelerde yaşayanların ve risk gruplarının dikkatli olması gerektiğini belirtiyor.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı