Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Süleyman İrvan, medyanın şiddet olaylarını sunuş biçiminin toplum üzerinde ciddi etkiler yaratabileceğine dikkat çekti. İrvan, özellikle ayrıntılı ve dramatize edilmiş haberlerin, bazı bireylerde taklit davranışlarını tetikleyebileceği konusunda uyarılarda bulundu.
Medyanın Şiddet Sunumu ve Taklit Riski
Prof. Dr. Süleyman İrvan, yapılan araştırmaların, şiddet içeren olayların medyada sürekli tekrarlanan, ayrıntılandırılmış ve duygusal bir dille aktarılmasının, kırılgan psikolojik yapıdaki kişiler üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini ortaya koyduğunu belirtti. İrvan, “Öfke, yalnızlık veya dışlanmışlık hisseden bireyler için bu tür haberler adeta bir tetikleyici görevi görebilir” dedi. Failin eylem adımlarının detaylıca anlatılmasının, bir ‘yöntem kılavuzu’ gibi algılanabileceğini, failin isminin ve kişisel hikayesinin öne çıkarılmasının ise benzer özellikler taşıyanlarda tanınma arzusu uyandırabileceğini ifade etti.
Haber Alma Hakkı ve Zarar Vermeme Dengesi
Medyanın, toplumun haber alma hakkı ile zarar vermeme ilkesi arasında bir denge kurması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. İrvan, bu konuda etik kodların önemine işaret etti. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nin Hak ve Sorumluluk Bildirgesi gibi düzenlemelerin, gazetecilerin şiddeti özendirici yayınlardan kaçınmasını öngördüğünü hatırlattı. İrvan, “Haberi vermek elbette önemli, ancak bunu sorumlu bir şekilde yapmak zorunluluktur. Failin adını, fotoğrafını gereksiz yere öne çıkarmamak, eylemi yüceltici ifadeler kullanmamak ve taklit edilebilecek detayları paylaşmamak gerekiyor” şeklinde konuştu.
Sansasyonel Dilin Toplumsal Etkileri
Medyada sıklıkla kullanılan ‘kan donduran’ veya ‘dehşet anları’ gibi ifadelerin yalnızca dikkat çekmekle kalmadığını, toplumun algısını da şekillendirdiğini söyleyen İrvan, bu dilin risk algısını abarttığını ve toplumda korku ile kaygıyı artırdığını belirtti. Aşırı tekrarın, insanlarda duyarsızlaşmaya ve empati kaybına yol açabileceğini ifade eden İrvan, gazeteciliğin en zor görevlerinden birinin, bilgi verme sorumluluğu ile toplumsal ruh sağlığını koruma arasında denge kurmak olduğunu kaydetti.
Mağdur Görüntüleri ve İkincil Travma Tehlikesi
Prof. Dr. İrvan, mağdurlara ait görüntülerin ve özel bilgilerin paylaşılmasının ‘ikincil travma’ riski taşıdığına dikkat çekti. Bu tür paylaşımların, olayın doğrudan etkilerinin ötesinde, aileler ve toplum üzerinde kalıcı psikolojik sonuçlar doğurabileceğini belirtti. Görüntülerin sürekli yayınlanmasının, acıyı kalıcı hale getirdiğini ve toplumda güvensizlik duygusunu yaygınlaştırdığını ifade etti.
Saldırganın Hikayesi ve Kahramanlaştırma Riski
Medyanın, saldırganın hayat hikayesine odaklanmasının dolaylı bir kahramanlaştırma riski taşıdığını vurgulayan İrvan, “Medya neyi uzun uzun anlatırsa, izleyici onu önemli saymaya başlar” dedi. Saldırganın geçmişine aşırı odaklanmanın, toplumda bu kişiyi incelenmeye değer gösterdiğini ve benzer özellikteki bireylerde özdeşleşme hissi yaratabileceğini belirtti. İrvan, medyanın odağını saldırgan yerine mağdurlara ve çözüm yollarına kaydırması gerektiğini söyledi.
Sosyal Medya ve Kontrolsüz Paylaşımların Tehlikeleri
Sosyal medyada kontrolsüz bir şekilde yayılan görüntülerin de ciddi riskler oluşturduğunu ifade eden Prof. Dr. İrvan, bu konunun artık sadece gazetecileri değil, her bir sosyal medya kullanıcısını ilgilendirdiğini belirtti. Olay anına ait görüntülerin paylaşılmasının, taklit saldırıları teşvik edebileceğini ve bu nedenle kullanıcıların sorumlu davranması gerektiğini vurguladı. Doğrulanmamış bilgilerden kaçınılması ve şiddet içeren görüntülerin paylaşılmaması gerektiğini söyledi.
Önleyici ve Çözüm Odaklı Gazetecilik
Medyanın yalnızca şiddeti aktaran değil, aynı zamanda çözüm üreten bir rol üstlenmesi gerektiğini belirten İrvan, önleyici gazetecilik ve çözüm gazeteciliği yaklaşımlarının önemine işaret etti. Önleyici gazeteciliğin, toplumsal sorunları kriz aşamasına gelmeden görünür kılmayı amaçladığını, ancak geleneksel medya düzeninde bunun uygulanmasının zorluklar taşıdığını ifade etti. İrvan, iyi gazeteciliği teşvik edecek mekanizmaların geliştirilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı