Üsküdar Üniversitesi’nden bir akademisyen, Türkçenin günümüzde karşı karşıya olduğu ciddi tehditlere dikkat çekti. ÜSTÖMER Müdürü ve Türk Dili Bölümü Öğretim Görevlisi Selçuk Duman, iş dünyasında yaygınlaşan yabancı kökenli jargon ile sosyal medyanın emoji odaklı dilinin, anadilimizin zenginliğini ve yapısını aşındırdığını vurguladı. Duman’a göre bu durum, yalnızca iletişimi değil, toplumun düşünce kapasitesini de olumsuz etkiliyor.
Kurumsal ve Dijital Ortamda Dil Yozlaşması
Selçuk Duman, dildeki bozulmanın en belirgin şekilde eğitim ve iş hayatında gözlemlendiğini ifade etti. Özellikle “plaza dili” olarak adlandırılan, Türkçe cümleler içine İngilizce sözcüklerin gelişigüzel yerleştirildiği jargonun, kurumsal kimlikleri ele geçirdiğini söyledi. Duman, sokaklardaki dükkan tabelalarında görülen yabancı ve zorlama dil kullanımının da dilin görsel hafızasına zarar verdiğini ekledi. Ona göre, Türkçe kendi topraklarında ikinci sınıf bir dil muamelesi görmekte ve bu durum dilin itibarını zedeliyor.
Dil uzmanı, Türkçe karşılığı bulunan yabancı sözcüklerin ısrarla kullanılmasının dilimizi köksüzleştirdiğinin altını çizdi. Kelimelerin yalnızca seslerden ibaret olmadığını, tarihsel bir yük taşıdıklarını belirten Duman, gereksiz yabancı kelime kullanımının bu tarihi bağı kopardığını aktardı. Bu sürecin, Türkçenin türetme gücünü kırarak dili basit bir iletişim aracına indirgediğini ve estetik derinliğini yok ettiğini vurguladı.
Sosyal Medyanın Hız Odaklı Dili ve Emoji Tehlikesi
Duman’ın dikkat çektiği bir diğer önemli konu ise sosyal medyanın dil üzerindeki dönüştürücü etkisi oldu. Sosyal platformların hız odaklı yapısının, dili gramer kurallarından ve nezaketten soyutladığını ifade etti. Sesli harflerin atıldığı, duyguların derinlikli kelimeler yerine emojilere hapsedildiği bu mecranın, ifade yeteneğimizi körelttiğini söyledi. Derdini tam cümlelerle anlatamayan, tepki odaklı ve parçalı bir iletişim dilinin, özellikle gençler arasında kalıcı bir alışkanlığa dönüşme riski taşıdığı uyarısında bulundu.
Dil ile düşünce arasındaki güçlü bağa işaret eden akademisyen, “Kelime bilmeyen insan düşünemez” dedi. Kelimelerin düşüncenin yapı taşları olduğunu ve insan zihninin, sahip olduğu kelime hazinesi kadar geniş bir ufka sahip olabileceğini açıkladı. İsimlendirilemeyen veya kavramlaştırılamayan duygu ve düşüncelerin zihinde tasnif edilemeyeceğini belirtti. Dil ne kadar zenginse, düşüncenin de o kadar çok katmanlı olacağını, kelime hazinesi zayıfladıkça düşüncenin sığlaşacağını ve inceliklerin kaybolacağını ekledi.
Çözüm Yolları: Okuma, Sözlük ve Bilinçli Kullanım
Selçuk Duman, bu olumsuz gidişata karşı çözüm önerilerini de paylaştı. Yeni kelimeler öğrenmenin, beynin sınırlarını genişleten güçlü bir zihinsel idman olduğunu vurguladı. Bu sürecin sadece iletişimi değil, olayları algılama, analiz etme ve empati kurma yeteneklerini de geliştirdiğini söyledi. Kelime dağarcığını artırmanın en etkili yolunun ise okuma alışkanlığı olduğunu belirtti. Okumanın, kelimeleri bağlam içinde öğreterek zihne kazıdığını ve pasif kelime hazinesini aktif hale getirdiğini açıkladı.
Dijital içeriklerin büyük bölümünün “hızlı tüketim” mantığıyla üretildiğine dikkat çeken Duman, aynı 200-300 kelimenin döndüğü, klişelerle dolu içeriklerin zihni tembelliğe alıştırdığını ifade etti. Anlam derinliği olan edebi ve bilimsel yazılar dışındaki yüzeysel dijital yazıların, dilin zenginliğini erittiğini söyledi. Bilgi kirliliğinin arttığı günümüzde, sözlük kullanma alışkanlığının daha da önemli hale geldiğini vurguladı. Sözlüğün, bir kelimenin kökünü, akrabalarını ve nüanslarını göstererek merak duygusunu canlı tuttuğunu ekledi.
Son olarak Duman, dil tartışmalarında sıkça karıştırılan iki kavrama açıklık getirdi: sadeleşme ve fakirleşme. Sadeleşmenin, dili anlaşılmaz ve gereksiz süslemelerden kurtarıp durulaştırmak olduğunu söyledi. Fakirleşmenin ise anlamı karşılayan kelimeleri atıp dili çoraklaştırmak anlamına geldiğini belirtti. Örneğin “ihtimal”, “olasılık” ve “imkân” gibi farklı tonlarda anlam içeren kelimeleri tek bir sözcüğe indirgemenin sadelik değil, sığlık olacağını vurguladı. Bu hayati farkın iyi anlaşılması gerektiğini sözlerine ekledi.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı