Günlük hayatta aynaya bakıp kendimize güzel sözler söylemek, son yıllarda sosyal medyada sıkça önerilen bir alışkanlık haline geldi. Ancak bu basit eylemin psikolojik dayanıklılık ve özsaygı üzerindeki etkileri, göründüğünden çok daha derin ve karmaşık. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nden Klinik Psikolog İpek Erol, kişinin kendisiyle kurduğu iç diyaloğun ruh sağlığı üzerindeki etkilerini bilimsel verilerle açıkladı.
Öz-Onaylama Nedir, Kendini Övmekten Farkı Ne?
Psikolog Erol, kendine iltifat etme alışkanlığının psikoloji literatüründe öz-onaylama (self-affirmation) kavramıyla açıklandığını belirtiyor. Bu kavram, kişinin kendini abartılı şekilde övmesi değil, kendi değerlerini, güçlü yanlarını ve yaşamındaki anlamlı rolleri hatırlayabilme becerisini ifade ediyor. İnsan eleştirildiğinde, başarısız olduğunda veya zorlayıcı bir yaşam olayıyla karşılaştığında benlik algısı sarsılabilir. İşte bu noktada kişi, yalnızca eksiklerine değil, sahip olduğu değerlere de bakabildiğinde psikolojik dengesini koruması kolaylaşır.
Erol, bu sürecin biyolojik boyutuna da dikkat çekiyor: Kişinin kendisiyle ilgili gerçekçi ve olumlu değerlendirmeler yapması, beyindeki ödül sistemiyle ilişkili bölgelerde aktivite artışına yol açıyor. Aynı zamanda duygu düzenlemede görev alan prefrontal bölgeler daha etkin çalışırken, stres karşısında savunucu tepkiler azalabiliyor. Yani, kişinin kendisiyle kurduğu dil değiştikçe, olayları değerlendirme biçimi de değişebiliyor.
Olumlu İç Konuşma ile Kendine İltifat Arasındaki İnce Çizgi
Psikolog Erol, olumlu iç konuşma ile kendine iltifat etmeyi birbirinden ayırmanın önemli olduğunu vurguluyor. Olumlu iç konuşma, ‘Şu an zorlanıyorum ama bunun üstesinden gelebilirim’ gibi kişiyi geleceğe hazırlayan yapıcı ifadeleri kapsar. Kendine iltifat ise ‘Bugün sabırlı davrandım’ gibi kişinin kendi çabasını, davranışını veya karakter özelliklerini takdir etmesini içerir. İkisi arasındaki fark küçük gibi görünse de psikolojik açıdan önemlidir: İlki kişiyi geleceğe hazırlarken, ikincisi kişinin kendisiyle kurduğu ilişkinin niteliğini güçlendirir.
Bu yaklaşımın etkili olması için kullanılan ifadelerin gerçek yaşantıya dayanması gerekiyor. Kişinin hiç sahip olmadığını düşündüğü özellikleri kendisine yüklemesi sağlıklı bir öz değerlendirme oluşturmaz. Bunun yerine, küçük de olsa gösterdiği çabayı fark edebilmesi çok daha güçlü bir etki yaratır. Özsaygıyı besleyen şey yalnızca başarı değildir; emek, kararlılık, sabır ve yeniden deneme cesareti de benlik algısının önemli parçalarıdır.
Kendini Kandırmak mı, Adil Değerlendirmek mi?
‘Kendine iltifat etmek, kendini kandırmak anlamına gelir mi?’ sorusu sıkça soruluyor. Psikolog Erol’a göre yanıt, kişinin gerçeklikle kurduğu ilişkiye bağlı. Sağlıklı bir iç konuşma, ne eksikleri görmezden gelir ne de yalnızca kusurlara odaklanır. İnsan, güçlü yönlerini kabul ederken gelişmesi gereken alanları da inkâr etmemelidir. Kendini kandırmak gerçekliği çarpıtmakla başlar; sürekli kusursuz olduğunu söylemek de, sürekli yetersiz olduğunu düşünmek de aynı ölçüde gerçeklikten uzaklaştırabilir.
Klinik uygulamalarda bu beceriyi geliştirmek isteyen kişilere uzun listeler yerine küçük alışkanlıklar öneriliyor. Gün sonunda birkaç dakika ayırıp ‘Bugün hangi davranışımdan memnunum?’, ‘Bugün hangi konuda emek verdim?’ ya da ‘Yakın bir arkadaşım aynı şeyi yapsaydı ona ne söylerdim?’ sorularını düşünmek bile zamanla kişinin kendisine yönelik bakışını değiştirebilir. Çünkü birçok insan başkalarına gösterdiği anlayışı kendisinden esirger.
Psikolog Erol, kendine iltifat etmenin kusurları görmezden gelmek olmadığının altını çiziyor. Asıl mesele, kişinin kendi emeğini fark etmeyi öğrenebilmesidir. Ruh sağlığını güçlendiren şey, sürekli olumlu düşünmeye çalışmak değil; başarıyı da hatayı da aynı gerçekçilikle değerlendirebilmektir. İnsan kendisine karşı daha adil davranabildiğinde, özsaygı dışarıdan gelen onaylara daha az bağımlı hale gelir. Belki de kendimize söyleyebileceğimiz en kıymetli iltifat, ‘mükemmel değildim ama elimden geleni yaptım’ cümlesidir. Çoğu zaman iyileşme tam da bu noktada başlar.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı