YKS’ye sayılı günler kala yaklaşık 2,5 milyon aday ve ailelerinde heyecan yerini giderek artan bir strese bırakıyor. Acıbadem Fulya Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Talat Sarıkavak, sınav öncesi hissedilen stresin doğal ve hatta belirli ölçüde gerekli olduğunu belirtiyor. Ancak başarının anahtarının stresi tamamen yok etmek değil, onu doğru yönetebilmek olduğunu vurguluyor. Stres doğru yönetildiğinde dikkati artırıp motivasyonu destekleyerek performansa olumlu katkı sağlayabiliyor.
Sınavı ‘Kader Anı’ Olarak Görmek En Büyük Hata
Uzman Sarıkavak’a göre, sınavın bir “kader anı” olarak algılanması stresi körükleyen en önemli etkenlerin başında geliyor. Ailelerin, çocuklarının sınav başarısını kendi ebeveynlik performanslarının bir karnesi olarak görmesi sık yapılan bir hata. Bu durum hem ebeveynin kaygısını artırıyor hem de gencin sırtına taşıyamayacağı bir yük bindiriyor. Beklentilerin; çocuğun önceki akademik geçmişi, ilgi alanları ve mevcut koşullarıyla uyumlu, esnek ve gerçekçi olması iç motivasyonu destekliyor. Sınav öncesi çocuğa “zaman zaman zorlandın, zaman zaman çok çalıştın. Eksiklerin olsa bile bu süreci bugüne kadar getirdin. Bizim için bu çaban ve emeğin her şeyden daha değerli” demek en güçlü psikolojik kalkan olacaktır.
Duyguları Konuşmaktan Kaçınmayın, Uyku Düzeninizi Koruyun
Ergenlik döneminde gençlerin kaygılarını, korkularını veya tükenmişliklerini kelimelere dökmesi zordur. Ev içinde yargıdan uzak, duyguların rahatça konuşulabildiği bir atmosfer yaratmak çok değerli. Gencin “Çok yoruldum, çalışmak istemiyorum” serzenişine “Tembellik yapma, az kaldı” demek yerine, onun bu duygusunu merak eden ve anlamaya çalışan bir yaklaşım sergilenmeli. Aileler kendi kaygılarını fark etmeli ve bu yükü çocuğa yansıtmak yerine, gerekirse bir uzmandan destek almalıdır. Sınav döneminde ailenin en somut rolü; düzenli uyku, dengeli beslenme ve huzurlu bir çalışma ortamı sağlamaktır. Ders dışı tüm sosyal ve keyifli aktiviteleri kısıtlanan, sürekli olumsuz eleştiriye maruz kalan bir gencin tükenmişlik riski artar.
Sınav Hayatın Tek Belirleyicisi Değil, Alternatifler Mevcut
Araştırmalar, sınavı “geri dönüşü olmayan tek şans” olarak gören öğrencilerin stres seviyelerinin çok daha yüksek olduğunu gösteriyor. Eğitim ve kariyer hayatının; yatay geçişler, ikinci tercihler, tekrar deneme şansı veya farklı kariyer rotaları gibi pek çok alternatif barındırdığı evde açıkça konuşulmalıdır. Bu durum sınavı önemsizleştirmek değil; “Bu sınav önemli bir adım ama senin değerini belirleyen tek ölçüt değil” mesajını vermektir.
Nefes Teknikleri ve Sürece Odaklanma Stresi Azaltıyor
Stres zihinde başlasa da bedende yaşanır. Kalp çarpıntısı, nefes darlığı gibi fizyolojik belirtileri yatıştırmak için basit nefes egzersizleri ve kas gevşetme teknikleri hayat kurtarıcıdır. Bu tekniklerin sadece sınav günü değil, öncesinde deneme sınavlarında da prova edilmesi beynin bu beceriyi otomatikleştirmesini sağlar. “Ya kazanamazsam?” düşüncesi öğrenciyi kontrol edemediği bir alana sürükler. Stres yönetiminin temel kuralı, kontrolünüz altındaki alanlara odaklanmaktır. Gencin kendi iç konuşmasında “Başaramam” yerine “Daha önce de zorlu konuları aştım, elimden geleni yapıyorum” diyebilmesi, sınavı bir tehdit değil, bir performans alanı olarak görmesini sağlar.
Sınav Günü İçin Küçük Planlar Büyük Fark Yaratıyor
Sınav sabahında yaşanabilecek stresi azaltmanın en etkili yollarından biri önceden plan yapmaktır. Sınava giderken giyilecek kıyafetlerin hazırlanması, ulaşım planının önceden yapılması ve sınav merkezine erken gidilmesi gençlerin kendilerini daha güvende hissetmesini sağlar. Rahat kıyafet seçimi, sınav merkezine ideal zamanda varış, sıraya oturunca alınacak birkaç derin nefes ve sınava “en iyi bilinen” konudan başlamak adaptasyonu kolaylaştırır. Sorularda takıldığınızda bir yudum su içip, soruyu işaretleyerek geçmek gibi mikro planlar, sınav anında duygusal enerjinin doğru yönetilmesini sağlar.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı