Yemek yeme alışkanlıkları, sandığımızdan çok daha karmaşık bir psikolojik ve biyolojik temele dayanıyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nden Klinik Psikolog Sera Elbaşoğlu, tıkınırcasına yeme ve duygusal yeme davranışlarının arkasındaki duygusal tetikleyicileri ve bu davranışların nasıl bir kısır döngüye dönüştüğünü anlattı. Uzman isme göre, bu atakların öncesinde genellikle olumsuz duygular başrolde yer alıyor.
Yeme Atakları Öncesi Duygusal Zemin
Elbaşoğlu, tıkınırcasına yeme ataklarından önce kişilerin sıklıkla kendini kötü hissetme, yalnızlık, mutsuzluk ya da boşluk hissi gibi duygular yaşadığını belirtiyor. Bu duygular, kişiyi yeme atağına hazırlayan bir zemin oluşturuyor. Ardından ise kişi, bu davranışı meşrulaştırmak için kendine çeşitli gerekçeler üretiyor. ‘Zaten iyi hissetmiyordum’, ‘zaten mutsuzum’, ‘bunu yapabilirim’ ya da ‘buna hakkım var’ gibi düşünceler, bu gerekçelendirmelere örnek olarak gösteriliyor.
Duygusal yeme davranışı da benzer bir mekanizmayla işliyor. Her ne kadar Bulimia Nervoza kadar yoğun olmasa da, duygusal yemede de kişiler benzer bir zihinsel ve duygusal hazırlık sürecinden geçiyor. Ancak önemli bir fark var: Duygusal yemede tüketilen miktar daha az oluyor. Tıkınırcasına yeme ataklarında ise kişiler kısa sürede çok büyük miktarlarda yiyecek tüketiyor. Özellikle karbonhidrat ve şeker ağırlıklı, kolay tüketilebilen pizza, hamburger gibi yiyecekler tercih ediliyor.
Yeme Sırasında ve Sonrasında Yaşananlar
Yeme atağı sırasında vücutta dopamin salınımı artıyor ve kişi geçici bir haz duygusu yaşıyor. Ancak bu süreç, büyük bir hırsla ve çok hızlı bir şekilde gerçekleşiyor. Elbaşoğlu, kişilerin adeta ne olduğunu tam olarak anlayamadıkları bir hız içinde hareket ettiklerini ifade ediyor. Bu durum, zaman zaman dissosiyatif bir hâli andırıyor; yani kişi kendisinden ve yaşadığı andan kopuyor.
Atağın ardından ise işler değişiyor. Yoğun bir pişmanlık ve utanç duygusu ortaya çıkıyor. Bu nedenle kişiler yaşadıkları yeme ataklarını çoğunlukla gizlemeye çalışıyor. Pişmanlık ve suçluluk duygularının etkisiyle ertesi gün ya da takip eden günlerde daha az yeme eğilimi gösteriyorlar. ‘Daha sağlıklı beslenmeliyim’, ‘daha az yemeliyim’ gibi düşünceler öne çıkıyor.
Kısır Döngü Nasıl Oluşuyor?
Ancak bu durum, biyolojik açıdan yeni bir yeme atağı için zemin hazırlıyor. Kan şekeri dengesinin bozulması, vücudu yeniden yemeye yönlendiriyor. Sonuç olarak, kişinin yaşadığı duygular, yeme davranışı ve sonrasında gelişen düşünce örüntüleri psikolojik etkenlerle birleşerek kendi kendini sürdüren bir kısır döngü haline geliyor.
Elbaşoğlu’nun açıklamaları, bu davranışların sadece irade zayıflığı olmadığını, aksine derin psikolojik ve biyolojik temelleri olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, bu döngüyü kırmak için profesyonel yardım alınmasını ve duygusal tetikleyicilerin farkına varılmasını öneriyor.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı