VakıfBank Kültür Yayınları, iktisat tarihçisi Gregory Clark‘ın kaleme aldığı “Oğullar da Yükselir” adlı kitabı Türkçe okurlarla buluşturuyor. Clark, bu çalışmasında sekiz yüzyıllık verilerle toplumsal hareketliliği analiz ediyor ve sonuçların sanılandan çok daha düşük olduğunu ortaya koyuyor. Yazar, soyadlarını nesiller boyunca takip ederek farklı ülkeler ve tarihsel dönemler arasında karşılaştırmalar yapıyor.
Yenilikçi Yöntem ve Çarpıcı Bulgular
Clark, çalışmasında soyadı takibi yöntemini kullanarak toplumsal hareketliliği ölçüyor. Bu yöntem sayesinde ABD, İngiltere, modern İsveç ve Qing Hanedanlığı dönemi Çin gibi birbirinden oldukça farklı toplumlarda kuşaklar arası statü aktarımını karşılaştırıyor. Elde ettiği veriler, toplumsal hareketlilik oranlarının geleneksel tahminlerden daha düşük olduğunu ve toplumlar arasında büyük farklılıklar göstermediğini ortaya koyuyor.
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, sosyal politikaların toplumsal hareketlilik üzerinde beklenen etkiyi yaratmadığı. Clark’a göre, hareketlilik oranları sosyal politikalara karşı şaşırtıcı ölçüde dirençli kalıyor. Bu durum, bireylerin kaderinin büyük ölçüde atalardan miras kalan avantajlar ve dezavantajlar tarafından şekillendiğini gösteriyor.
Genetik Mirasın Rolü
Kitapta, toplumsal hareketliliğin genetik mirasla ilişkisi de ele alınıyor. Clark, genetiğin önemli bir rol oynadığını ancak bunun toplumsal hareketliliğin bazı paradokslarını açıklamaya yardımcı olduğunu belirtiyor. Örneğin, neden İngiltere, İsveç ve ABD gibi ülkelerdeki egemen sınıflar aşağı yönlü hareketliliğe karşı kendilerini kalıcı biçimde koruyamadı? Yazar, bu soruyu genetik faktörlerle ilişkilendiriyor.
“Genel olarak toplumsal hareketlilik, genetik mirasın nesiller arasındaki birincil bağlantı gerçeğini dışlamayan özelliklere sahiptir.”
Clark, zenginlerin neden sürekli olarak ortalamaya doğru regresyon eğiliminde olduğunu sorguluyor. 1880-1990 yılları arasında İngiltere‘de zenginlerin fakirlerden daha az çocuğa sahip olduğunu, ancak buna rağmen toplumun zirvesinde kalmayı başaramadıklarını vurguluyor. Benzer şekilde, 1500-1800 yılları arasında zenginler daha fazla çocuk sahibi olmasına rağmen hareketlilik oranları değişmemiş.
Yerleşik Kabullere Meydan Okuyor
Kitap, toplumsal eşitsizlik, sınıf geçişleri ve kuşaklar arası statü aktarımı üzerine yeni bir perspektif sunuyor. Clark, katı sınıf yapılarının zamanla daha eşitlikçi toplumlar lehine çözüldüğü yönündeki yaygın kabulü sorguluyor. Ona göre, sosyal merdivendeki hareketlilik son sekiz yüzyıl boyunca sanılandan çok daha sınırlı bir değişim gösterdi.
Çalışma, farklı toplumların benzer ölçüde düşük sosyal hareketlilik oranlarına sahip olduğuna dikkat çekiyor. Bu durum, miras alınan ayrıcalıkların uzun vadeli etkilerini gözler önüne seriyor. Clark’ın araştırması, sosyal bilimler alanında yürütülen tartışmalara güçlü bir katkı niteliği taşıyor.
Yazar ve Künye Bilgileri
Gregory Clark, Cambridge Üniversitesinde lisans, Harvard Üniversitesinde doktora eğitimini tamamlamış tanınmış bir iktisatçıdır. Uzun yıllar University of California, Davis‘te öğretim üyeliği yapmış; Stanford, Michigan ve London School of Economics gibi kurumlarda akademik görevlerde bulunmuştur. Çalışmaları ekonomik büyüme, Sanayi Devrimi ve toplumsal hareketlilik üzerine yoğunlaşmaktadır. Daha önce Farewell To Alms adlı kitabı Türkçeye çevrilmiştir.
Kitabın Türkçe çevirisi Sinan Çakır tarafından yapılmış, proje editörlüğünü Mustafa Sacid Öztürk üstlenmiş. 378 sayfadan oluşan eser, VakıfBank Kültür Yayınları tarafından yayımlanmıştır. Toplumsal hareketlilik üzerine yerleşik kabulleri sorgulayan bu çalışma, okuyuculara derinlemesine bir analiz sunuyor.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı