Her unutkanlık şikayeti aynı nedenden kaynaklanmıyor. Uzmanlara göre, beyin hücrelerinin yıpranması sonucu oluşan nörolojik unutkanlık ile ruhsal yorgunluk ve duygudurum bozukluklarına bağlı psikiyatrik unutkanlık arasında belirgin farklar bulunuyor. Doğru tanı, hastanın uygun tedaviyi alması için kritik önem taşıyor.
Nörolojik Unutkanlık: Yavaş ve Sinsi Başlangıç
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Doç. Dr. Burcu Polat, nörolojik unutkanlığın genellikle yavaş, sinsi ve ilerleyici bir seyir izlediğini belirtiyor. Bu tür unutkanlıkta önce yakın bellek etkileniyor; hasta unuttuğunu fark etmeyebiliyor veya önemsemeyebiliyor. Zamanla dil becerileri, yön bulma ve yürütücü işlevler gibi diğer bilişsel alanlar da bozuluyor. Nörolojik muayenede yürüme bozukluğu veya güç kaybı gibi ek bulgular görülebiliyor. Nöropsikolojik testlerde ise gerçek bir öğrenme ve hatırlama sorunu ortaya çıkıyor; ipucu verilse bile performans düzelmiyor.
Psikiyatrik Unutkanlık: Duygudurumla Bağlantılı ve Geçici
Psikiyatrik unutkanlık ise genellikle daha yeni başlangıçlı oluyor ve ilgisizlik, uyku-iştah değişiklikleri, keyifsizlik gibi depresif belirtilerle birlikte ortaya çıkıyor. Doç. Dr. Polat, bu tür unutkanlıkta hastaların şikayetlerinden yoğun şikayetçi olduğunu ve performanslarını olduğundan daha kötü tanımlama eğiliminde olduklarını vurguluyor. Dikkat ve konsantrasyon bozukluğu ön planda; gerçek bellek depolama sorunu nadir görülüyor. Testlerde ipucu veya hatırlatma ile performans belirgin şekilde düzeliyor. Altta yatan duygudurum bozukluğu tedavi edildiğinde bilişsel şikayetler genellikle tamamen düzeliyor.
Ayırıcı Tanı İçin Kritik Sorular
Doç. Dr. Polat, iki unutkanlık türünü ayırt etmek için bazı soruların yanıtlarının yol gösterici olduğunu söylüyor. Örneğin, şikayet kişinin kendisinden mi geliyor yoksa yakınları mı fark ediyor? Psikiyatrik durumlarda kişi kendisi şikayetçiyken, nörolojik tabloda çevresi sorunu fark ediyor. Ayrıca ipucuyla performansın düzelmesi psikiyatrik unutkanlıkta tipikken, nörolojik unutkanlıkta düzelme olmuyor. Eşlik eden duygudurum bulgularının varlığı ve zaman içindeki gidişatın dalgalı mı yoksa istikrarlı ilerleyici mi olduğu da önemli ipuçları sunuyor.
Aileler İçin Rehber Niteliğinde Öneriler
Aile bireylerinde unutkanlık fark edildiğinde kaygılanmak doğal, ancak her unutkanlık aynı anlama gelmiyor. Doç. Dr. Polat, ailelerin doğru destek için şu sorulara dikkat etmesini öneriyor: Şikayet kimden geliyor? Kişinin kendisi mi çok şikayetçi, yoksa siz mi fark ediyorsunuz? Hatırlatınca akıllarına geliyor mu, yoksa hiç hatırlamıyorlar mı? Yanında keyifsizlik, isteksizlik, uyku/iştah sorunu var mı? Durum zamanla kötüye mi gidiyor, yoksa dalgalı mı? Bu soruların yanıtları, unutkanlığın nörolojik mi yoksa psikiyatrik kökenli mi olduğunu anlamada yardımcı olabilir.
Sonuç olarak, unutkanlık şikayetlerinde doğru tanı için mutlaka bir nöroloji veya psikiyatri uzmanına başvurulması gerekiyor. Beyin hastalıklarına bağlı unutkanlık ilerleyici bilişsel bozulma ile seyrederken, psikiyatrik nedenli unutkanlık çoğu zaman geçici ve tedavi edilebilir nitelik taşıyor. Bu nedenle, erken ve doğru müdahale hastaların yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabiliyor.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı